Aydınlatma ve Açık Rıza Metinlerinde Sıkça Yapılan Hatalar

Aydınlatma Ve Açık Rıza Metinlerinde Sıkça Yapılan Hatalar

Giriş

29677 sayılı ve 07/04/2016 tarihli Resmi Gazete ile yayımlanan 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununda(KVKK), kişisel verilerin işlenmesinde başta özel hayatın gizliliği olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak ve kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülükleri ile uyacakları usul ve esaslar düzenlenmiştir. Bu makalemizde sizlere, gün geçtikçe hayatımızda daha önemli bir yer kaplayan açık rıza ve aydınlatma metinlerinde sıkça yapılan hatalardan bahsedeceğiz.

---

Makale İçeriği

1. Aydınlatma Metni ve Açık Rıza Metni Nedir?

2. Aydınlatma Metninde Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar Nelerdir?

3. Aydınlatma Ve Açık Rıza Metinlerinde Sıkça Yapılan Hatalar Nelerdir?

---

Aydınlatma Ve Açık Rıza Metinlerinde Sıkça Yapılan Hatalar

1. Aydınlatma Metni ve Açık Rıza Metni Nedir?

KVKK'nın 5. maddesi ile kişisel verilerin ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemeyeceği, 10. maddesi ile de kişisel verilerin elde edilmesi sırasında veri sorumlusu tarafından ilgili kişilerin aydınlatılması gerektiği hususları hüküm altına alınmıştır.

Bu nedenle uygulamada Aydınlatma Metni ile ilgili kişiye, kişisel verilerinin elde edilmesi, kaydedilmesi, saklanması, güncellenmesi, sınıflandırılması, mevzuatın izin verdiği ölçüde üçüncü kişilerle paylaşılması veya onlara devredilmesi gibi konularda veri sorumlusu tarafından sesli veya yazılı olarak açıklama yapılırken, Açık Rıza Metni ile de ilgili kişinin, tarafına açıklama yapılan konular kapsamında, kişisel verilerinin işlenmesine rızasının bulunup bulunmadığı kayıt altına alınmaktadır.

6698 sayılı KVKK'da, aydınlatma metninde yer alması gereken esaslı unsurlara ilişkin çeşitli düzenlemelere yer verilmiş iken açık rızanın hangi unsurları içermesi gerektiğine dair bir açıklama yapılmamıştır. Bilakis kanun koyucu, açık rıza gösterme eyleminin belirli kalıplara oturmuş standart bir işlemle gerçekleştirilmesinden ziyade, kişinin özgür iradesine dayanan gerçek bir onaylama işlemi bulunmasını yeterli görmüştür. Ancak çıkan uyuşmazlıklarda kişinin onayının alınıp alınmadığını ispatlama külfeti veri sorumlusu sıfatına sahip gerçek veya tüzel kişiye yüklenmiş olduğundan, günümüzde ispat kolaylığı açısından ilgili kişinin açık rızasının genellikle yazılı şekilde alınması daha sık tercih edilen bir yol haline gelmiştir.

2. Aydınlatma Metninde Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar Nelerdir?

10.03.2018 tarihinde 30356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğin 5. maddesinde: "Veri sorumlusu ya da yetkilendirdiği kişi tarafından sözlü, yazılı, ses kaydı, çağrı merkezi gibi fiziksel veya elektronik ortam kullanılmak suretiyle aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi esnasında aşağıda sayılan usul ve esaslara uyulması gerekmektedir" denilerek, ilgili kişiye yapılacak aydınlatma esnasında şu hususlara dikkat edilmesi gerektiği belirtilmiştir:

a) İlgili kişinin açık rızasına veya Kanundaki diğer işleme şartlarına bağlı olarak kişisel veri işlendiği her durumda aydınlatma yükümlülüğü yerine getirilmelidir.

b) Kişisel veri işleme amacı değiştiğinde, veri işleme faaliyetinden önce bu amaç için aydınlatma yükümlülüğü ayrıca yerine getirilmelidir.

c) (Mülga:RG-28/4/2019-30758)

ç) Sicile kayıt yükümlülüğünün bulunması durumunda, aydınlatma yükümlülüğü çerçevesinde ilgili kişiye verilecek bilgiler, Sicile açıklanan bilgilerle uyumlu olmalıdır.

d) Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi, ilgili kişinin talebine bağlı değildir.

e) Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğinin ispatı veri sorumlusuna aittir.

f) Kişisel veri işleme faaliyetinin açık rıza şartına dayalı olarak gerçekleştirilmesi halinde, aydınlatma yükümlülüğü ve açık rızanın alınması işlemlerinin ayrı ayrı yerine getirilmesi gerekmektedir.

g) Aydınlatma yükümlülüğü kapsamında açıklanacak kişisel veri işleme amacının belirli, açık ve meşru olması gerekir. Aydınlatma yükümlülüğü yerine getirilirken, genel nitelikte ve muğlak ifadelere yer verilmemelidir. Gündeme gelmesi muhtemel başka amaçlar için kişisel verilerin işlenebileceği kanaatini uyandıran ifadeler kullanılmamalıdır.

ğ) Aydınlatma yükümlülüğü kapsamında ilgili kişiye yapılacak bildirimin anlaşılır, açık ve sade bir dil kullanılarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

h) Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendinde yer alan “hukuki sebep” ten kasıt, aydınlatma yükümlülüğü kapsamında kişisel verilerin Kanunun 5 ve 6 ncı maddelerinde belirtilen işleme şartlarından hangisine dayanılarak işlendiğidir. Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi esnasında hukuki sebebin açıkça belirtilmesi gerekmektedir.

ı) Aydınlatma yükümlülüğü kapsamında, kişisel verilerin aktarılma amacı ve aktarılacak alıcı grupları belirtilmelidir.

i) Aydınlatma yükümlülüğü kapsamında kişisel verilerin, tamamen veya kısmen otomatik yollarla ya da veri kayıt sisteminin parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yöntemlerden hangisiyle elde edildiği açık bir şekilde belirtilmelidir.

j) Aydınlatma yükümlülüğü yerine getirilirken eksik, ilgili kişileri yanıltıcı ve yanlış bilgilere yer verilmemelidir.

3. Aydınlatma Ve Açık Rıza Metinlerinde Sıkça Yapılan Hatalar Nelerdir?

Uygulamada hiç kuşkusuz en sık karşılaştığımız hata, veri sorumlusu tarafından KVKK. hakkında bilgi sahibi olunmadan ya da bu konuda profesyonel bir destek alınmaksızın, internetten veya herhangi bir yolla bulunmuş olan başkalarına ait aydınlatma ve açık rıza metinlerinin kopyalanarak doğrudan kullanılmasıdır. Aydınlatma ve açık rıza metinleri, bir prosedür gereği ilgiliye imzalatılması gereken standart tipte belgeler değil, yaptığınız işe hatta sunduğunuz kişiye özel olarak hazırlanması gereken ikili bir anlaşma niteliğindedir.

Bunun herkes tarafından daha net bir şekilde anlaşılabilmesi için örnek vermek gerekir ise; olağan hayatta genellikle, sunulacak hizmet esnasında belirli sebeplerden dolayı veri sorumlusu, müşterisinin bazı kişisel verilerine zorunlu veya özel nedenlerle ihtiyaç duyar ve bu verilere neden ihtiyaç duyduğunu müşterisine açıklayarak aydınlatır. Müşteri ise veri sorumlusu tarafından sunulacak hizmete erişebilmek için veri sorumlusu tarafından gerekli olduğu bildirilen kişisel verilerinin alınmasına açık rıza gösterir veya göstermez. Ancak gıda sektöründe faaliyet gösteren ve toptan dondurulmuş döner satan bir işletmenin online satış sitesine kayıt olmak isteyen bir kimse, kurumsal bir hastanenin web sitesinden kopyalanmak suretiyle karşısına konulmuş olan aydınlatma metnini okuduğunda, cinsel hayatına dair kişisel verilerinin neden işlenmek istendiğine dair bir anlam veremeyebilir.

Aydınlatma metinin bilinçli ve doğru bir şekilde hazırlanmaması neticesinde bu gibi trajikomik durumlar ortaya çıkabileceği gibi aynı zamanda şikayet halinde hapis ve idari para cezaları ile de karşı karşıya kalınabilir.

Başka bir veri sorumlusu tarafından düzenlenen metinlerin diğer veri sorumluları tarafından kendi faaliyetlerine uyarlanmadan kullanılması hatası dışında, uygulamada en sık yapılan başlıca hatalar şunlardır:

• Açık rıza ve aydınlatma metinlerinin tek bir belge halinde, iç içe geçmiş şekilde ilgiliye sunulması,

• Aydınlatma yapıldığına dair ilgili kişilerden doğrudan onay vermeleri talep edilmesi,

• Aydınlatma metinlerinde açık, anlaşılır ve sade bir dil kullanılmaması, genel nitelikte, farklı anlaşılmaya müsait ifadelere yer verilmesi,

• İlgili kişinin iradesini sakatlayabilecek yanıltıcı ve yanlış bilgilere yer verilmesi,

• Hangi kanuni gerekçelere dayanarak kişisel verilerin işlenildiğini somut bir şekilde belirtmek yerine, kanun maddesinin numarasına atıf yapılarak muğlak ifadelerin kullanılması,

• Aydınlatmanın gereğinden fazla detaylı, karmaşık ve uzun metinler kullanılarak yapılması,

• Aydınlatma metni belgesinin kısa ve az sayıda sayfadan oluşması için gerekenden az bir şekilde, eksik bilgilendirme yapılması,

• Aydınlatma metinin fiziksel kağıda basılı olarak ilgili kişiye sunulduğu durumlarda, ilgili kişiye her sayfanın imzalatılmaması,

• İlgili kişiye sadece aydınlatma metni yahut sadece açık rıza metni sunulması, iki işlemin ayrı ayrı eksiksiz bir şekilde gerçekleştirilmemesi,

gibi hatalara uygulamada sıkça rastlanılmaktadır.

Ayrıca 24.03.2026 tarihinde 33203 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 18.02.2026 tarihli 2026/347 karar numaralı Veri Sorumluları Tarafından Açık Rıza ve Aydınlatma Metinlerinin Ayrı Ayrı Düzenlenmesi Gerektiği Hakkında İlke Kararına bağlantıyı kullanarak ulaşabilirsiniz.

Son

Okuması 5 dakika süren bu makalemiz, maddi kazanç sağlama amacı gütmeden, iş ve günlük çalışmalarımızdan arta kalan zamanlar kullanılarak tarafımızca hazırlanmıştır.

Dilerseniz Kişisel Verilerin Korunması hakkında detaylı bilgi edinmek ve Kocaeli İzmit'te KVKK sürecinde Avukatlık hizmetlerinden yararlanmak için sitemizde yer alan Kocaeli Avukat sayfamızı ziyaret edebilir ve tarafımızla iletişime geçerek randevu alabilirsiniz.

---

Yazar

Kıdemli Kurucu Avukat

Cihat Gümrük

2020 yılından itibaren ağırlıklı olarak Özel Hukuk alanında çalışmalarını sürdüren Av. Cihat Gümrük, özellikle şirketler, ticaret, gayrimenkul, kira, miras, aile ve boşanma hukuku alanlarına giren davalarda uzmanlaşarak, Kocaeli İzmit'te yerleşik bulunan hukuk bürosunda, ülke çapına yayılmış olan müvekkillerine Avukatlık, Hukuk Müşavirliği, Sözleşmeli Şirket Avukatlığı ve Kurumsal Hukuk Danışmanlığı hizmetleri vermektedir.​